Όταν τα Lego Έπεσαν σαν Βροχή: Μια Ιστορία για τον Βενιαμίν και τη Δύναμη της Σχέσης
Όσοι εργαζόμαστε με παιδιά στο φάσμα του αυτισμού και ειδικά αυτά που παρουσιάζουν προφίλ PDA γνωρίζουμε ότι η πρόοδος δεν έρχεται πάντα μέσα από οδηγίες, προγράμματα ή «σωστές» απαντήσεις. Συχνά έρχεται μέσα από μικρές στιγμές σύνδεσης, εκείνες τις στιγμές που το παιδί νιώθει ότι κάποιος το είδε, το άκουσε και το κατάλαβε πραγματικά.
Μία τέτοια στιγμή έζησα πρόσφατα με έναν μικρό θεραπευόμενο, τον Βενιαμίν.
Ο Βενιαμίν ήρθε στη συνεδρία του γεμάτος ενέργεια. Του άρεσαν οι κούνιες, η μεγάλη κυλινδρική τσουλήθρα και φυσικά τα Lego. Οι στόχοι μου εκείνη την ημέρα δεν ήταν απλώς να δουλέψουμε αισθητηριακή επεξεργασία ή κινητικό σχεδιασμό. Ήθελα να χτίσουμε κάτι βαθύτερο: σύνδεση, ευελιξία, ενσυναίσθηση και την ικανότητα να ακολουθεί κοινωνικούς κανόνες μέσα από μια ασφαλή σχέση.
Κάποια στιγμή ο Βενιαμίν πήρε μια μεγάλη σακούλα γεμάτη Lego.
Περπάτησε μέχρι το κέντρο του δωματίου.
Με κοίταξε.
Και άδειασε όλη τη σακούλα στο πάτωμα.
Χιλιάδες πολύχρωμα κομμάτια σκορπίστηκαν παντού.
Αντί να τα μαζέψει, ανέβηκε στην κούνια-λάστιχο που κρεμόταν ακριβώς από πάνω τους.
Τον κοίταξα και χαμογέλασα.
«Βενιαμίν, τι έγινε εδώ;»
Γέλασε.
«Τα Lego!»
«Ναι, τα Lego. Και μάλιστα πάρα πολλά Lego!»
Γέλασε ακόμη περισσότερο.
Άρχισα λοιπόν να τα μαζεύω.
Καθώς έσκυβα, χρησιμοποιούσα το σώμα μου για να κουνάω ελαφρά την κούνια πάνω στην οποία καθόταν.
Ξαφνικά το δωμάτιο γέμισε γέλια.
«Πάλι!» φώναξε.
Του έδωσα άλλη μία σπρωξιά με το σώμα μου.
Γέλασε ακόμα πιο δυνατά.
«Πάλι! Πάλι!»
Για τα επόμενα λεπτά μαζεύαμε Lego και ταυτόχρονα παίζαμε ένα απίστευτα διασκεδαστικό παιχνίδι που είχε δημιουργηθεί εντελώς αυθόρμητα.
Όταν τελειώσαμε, ο Βενιαμίν κατέβηκε από την κούνια.
Πήρε τη σακούλα.
Περπάτησε ξανά στο κέντρο του δωματίου.
Και άδειασε όλα τα Lego για δεύτερη φορά.
Εκείνη τη στιγμή κατάλαβα ότι δεν προσπαθούσε να δημιουργήσει χάος.
Προσπαθούσε να επικοινωνήσει.
Στην πραγματικότητα μου έλεγε:
"Θέλω να ξαναπαίξουμε αυτό το παιχνίδι."
Κάθισα δίπλα του.
«Βενιαμίν, νομίζω ότι ξέρω γιατί το έκανες αυτό.»
Με κοίταξε.
«Σου άρεσε πολύ το παιχνίδι μας, έτσι δεν είναι;»
Χαμογέλασε.
«Θες να το ξαναπαίξουμε.»
Κούνησε το κεφάλι του καταφατικά.
«Όμως την επόμενη φορά δεν χρειάζεται να πετάξεις όλα τα Lego κάτω. Μπορείς να μου το πεις.»
Σκέφτηκε για λίγο.
«Τι να πω;»
«Πες το μου με τα λογάκια σου, μην πετάς τα τουβλάκια στο πάτωμα.»
Με κοίταξε ξανά.
«Να ξαναπαίξουμε;»
«Εννοείται!»
Και τότε άρχισε η πραγματική θεραπευτική δουλειά.
Του εξήγησα ότι πριν ξαναπαίξουμε το παιχνίδι με την κούνια, θα χρειαζόταν να μαζέψουμε τα Lego.
«Όχι.»
Του χαμογέλασα.
«Εντάξει. Θα περιμένω.»
Λίγο αργότερα έσκυψε και μάζεψε ένα κομμάτι.
«Καλή σκέψη.»
Μετά άλλο ένα.
Ύστερα τρία.
Μετά μια ολόκληρη χούφτα.
Και πριν το καταλάβει, είχε αρχίσει να συνεργάζεται.
Όταν τελειώσαμε, με κοίταξε.
«Τώρα μπορούμε να παίξουμε;»
«Φυσικά μπορούμε.»
Και παίξαμε.
Αυτό που φαινόταν σαν ένα απλό παιχνίδι με Lego ήταν στην πραγματικότητα ένα πολύ σημαντικό μάθημα νευροανάπτυξης.
Ο Βενιαμίν εξασκήθηκε στο να μετατρέπει μια παρόρμηση σε λόγο. Αντί να επικοινωνεί αποκλειστικά μέσα από τις πράξεις του, άρχισε να καταλαβαίνει ότι οι λέξεις μπορούν να είναι πιο αποτελεσματικές.
Παράλληλα δούλεψε την καθυστέρηση της ικανοποίησης. Έμαθε ότι δεν χρειάζεται να παίρνει αμέσως αυτό που θέλει. Μπορεί να περιμένει, να συνεργαστεί και να το πετύχει με κοινωνικά αποδεκτό τρόπο.
Το πιο σημαντικό όμως ήταν η ανάπτυξη της ενσυναίσθησης.
Για να ξαναπαίξει το παιχνίδι του, έπρεπε να σκεφτεί και τον άλλο άνθρωπο.
Έπρεπε να αναγνωρίσει ότι κάποιος θα χρειαζόταν να μαζέψει τα Lego.
Έπρεπε να καταλάβει ότι η συνεργασία είναι αμφίδρομη.
Έπρεπε να μπει, έστω για λίγο, στη θέση του άλλου.
Αυτός είναι ο λόγος που οι τακτικές ατομικές συνεδρίες εργοθεραπείας μπορούν να έχουν τόσο βαθιά αποτελέσματα σε παιδιά με PDA.
Δεν αλλάζουν επειδή τους ζητήθηκε να αλλάξουν.
Αλλάζουν επειδή μέσα σε μια ασφαλή σχέση μειώνεται το άγχος τους.
Και όταν μειώνεται το άγχος, αυξάνεται η ευελιξία.
Όταν αυξάνεται η ευελιξία, εμφανίζεται η μάθηση.
Και όταν η μάθηση συνδέεται με χαρά, παιχνίδι και ουσιαστική ανθρώπινη επαφή, τότε οι μικρές στιγμές γίνονται μεγάλες αλλαγές.
Στο τέλος εκείνης της συνεδρίας, ο Βενιαμίν δεν είχε απλώς μαζέψει μερικά Lego.
Είχε μάθει να ζητά.
Είχε μάθει να περιμένει.
Είχε μάθει να συνεργάζεται.
Είχε κάνει ένα μικρό αλλά ουσιαστικό βήμα προς την κατανόηση των άλλων ανθρώπων.
Και κάπου ανάμεσα στα γέλια, στα Lego και στην κούνια, γεννήθηκε μια στιγμή θεραπείας που κανένα πρόγραμμα δεν θα μπορούσε να είχε σχεδιάσει τόσο όμορφα...
Έως την ερχομένη εβδομάδα...