Όταν μια αποθήκη φιλανθρωπικού οργανισμού γίνεται σχολείο ζωής

Πριν από λίγες ημέρες είχα την ευκαιρία να επισκεφθώ τον Διονύση στον χώρο όπου πραγματοποιεί την πρακτική του άσκηση, σε ένα φιλανθρωπικό κατάστημα της Thames Hospice στο Maidenhead της Αγγλίας. Έφυγα από εκεί με ένα αίσθημα αισιοδοξίας, όχι μόνο για τον ίδιο τον Διονύση αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο μια κοινωνία μπορεί να δημιουργεί πραγματικές ευκαιρίες ένταξης, προσφοράς και ανάπτυξης δεξιοτήτων για ανθρώπους με αναπηρίες.

Στην Ελλάδα έχουμε μεγαλώσει με τη λογική ότι τα παλιά ρούχα, τα έπιπλα ή τα αντικείμενα που δεν χρειαζόμαστε πια είτε θα δοθούν κάπου πρόχειρα είτε θα καταλήξουν σε μια αποθήκη ή στα σκουπίδια. Στην Αγγλία όμως λειτουργεί ένα εντυπωσιακό δίκτυο επαναχρησιμοποίησης και ανακύκλωσης. Φιλανθρωπικές οργανώσεις, επιχειρήσεις ανακύκλωσης και κοινωνικές δομές συνεργάζονται μεταξύ τους δημιουργώντας μια ολόκληρη αλυσίδα διαλογής, επεξεργασίας και επαναπώλησης προϊόντων. Γύρω από αυτή τη διαδικασία κινούνται σημαντικοί οικονομικοί πόροι, ενώ παράλληλα δημιουργούνται θέσεις εργασίας και εκπαιδευτικές ευκαιρίες για πολλούς ανθρώπους, συμπεριλαμβανομένων ατόμων με αναπηρίες ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες.

Στο συγκεκριμένο κατάστημα γνώρισα ξανά την Τίνα, μια γυναίκα γύρω στα εξήντα, μητέρα τριών παιδιών και γιαγιά οκτώ εγγονιών. Η δουλειά της είναι να υποστηρίζει φοιτητές του BCA College που πραγματοποιούν την πρακτική τους άσκηση εκεί. Παρατηρώντας την να εργάζεται, συνειδητοποίησα πόσο ουσιαστικός μπορεί να είναι ένας τέτοιος ρόλος. Δεν καθοδηγούσε απλώς τους νέους στο τι πρέπει να κάνουν. Με ηρεμία, ευγένεια και απίστευτη υπομονή τους βοηθούσε να κατανοήσουν ολόκληρη τη διαδικασία μιας εργασίας, να σκεφτούν το επόμενο βήμα, να ζητήσουν βοήθεια όταν τη χρειάζονται και να νιώσουν ότι αποτελούν μέρος μιας ομάδας.

Ο Διονύσης μαζί με άλλους δύο φοιτητές βρισκόταν σχεδόν στην αρχή της αλυσίδας επεξεργασίας των δωρεών. Πολίτες έφερναν σακούλες με ρούχα και άλλα αντικείμενα και οι φοιτητές αναλάμβαναν να τα ανοίξουν, να τα εξετάσουν και να τα ταξινομήσουν. Κάποια ρούχα προορίζονταν για πώληση στο κατάστημα, άλλα έπρεπε να ελεγχθούν περαιτέρω και κάποια να οδηγηθούν προς ανακύκλωση. Παρότι η εργασία φαίνεται απλή, απαιτούσε συγκέντρωση, οργάνωση, οπτική παρατήρηση, λήψη αποφάσεων και συνεργασία με άλλους ανθρώπους.

Υπήρχαν βέβαια και δυσκολίες. Παρατήρησα ότι ο Διονύσης χρειαζόταν υποστήριξη σε ορισμένες πρακτικές λεπτομέρειες, όπως το να δέσει έναν διπλό κόμπο σε μια σακούλα ή να ανοίξει σωστά ένα ρούχο ώστε να μπορέσει να ελέγξει την κατάστασή του και να αποφασίσει σε ποια κατηγορία ανήκει. Αυτές οι στιγμές μου θύμισαν πολλές από τις δυσκολίες που συναντάμε κάθε εβδομάδα στην κλινική όταν δουλεύουμε πάνω στον κινητικό σχεδιασμό, την εκτελεστική λειτουργία και την επίλυση προβλημάτων.

Παράλληλα όμως είδα και πολλά ενθαρρυντικά στοιχεία. Σε αρκετές περιπτώσεις ο Διονύσης λάμβανε αντικείμενα από την Τίνα και τα μετέφερε σε άλλα τμήματα του καταστήματος, αναζητώντας το σωστό άτομο για να τα παραδώσει. Ήταν μια μικρή αποστολή που συνδύαζε προσανατολισμό στον χώρο, πρωτοβουλία, επικοινωνία και ανεξαρτησία. Εκεί φαινόταν ότι μπορούσε να λειτουργήσει αποτελεσματικά όταν η εργασία είχε ξεκάθαρη δομή και συγκεκριμένο σκοπό.

Κατά τη διάρκεια του διαλείμματος είχα την ευκαιρία να παρατηρήσω μια διαφορετική πλευρά του. Η συζήτηση στράφηκε στον Όλι, έναν νέο φίλο που γνώρισε πρόσφατα στο κολέγιο. Ο Διονύσης περιέγραψε πώς γνωρίστηκαν, πώς αντάλλαξαν αριθμούς τηλεφώνου και πώς άρχισαν να συζητούν για ταινίες τρόμου, ένα ενδιαφέρον που φαίνεται να μοιράζονται. Καθώς μιλούσε, γελούσε αυθόρμητα και με ενθουσιασμό. Ήταν ίσως η πιο αυθεντική έκφραση χαράς που τον έχω δει να δείχνει εδώ και αρκετό καιρό και μια υπενθύμιση του πόσο σημαντικές είναι οι φιλικές σχέσεις για την ψυχική υγεία και την αυτοεκτίμηση κάθε νέου ανθρώπου.

Αυτό που με έκανε να νιώσω ιδιαίτερη ικανοποίηση ήταν ότι μπορούσα να αναγνωρίσω, μέσα σε αυτό το πραγματικό εργασιακό περιβάλλον, πολλές από τις δεξιότητες που εξασκούμε συστηματικά στις θεραπευτικές συνεδρίες. Η οργάνωση μιας δραστηριότητας, η προσοχή στις λεπτομέρειες, η μεταφορά οδηγιών στην πράξη, η επικοινωνία με άλλα άτομα, η διαχείριση μικρών ευθυνών και η αντιμετώπιση καθημερινών προβλημάτων δεν ήταν πλέον ασκήσεις της κλινικής. Είχαν αποκτήσει πραγματικό νόημα.

Ως θεραπευτής, αυτές είναι από τις στιγμές που σε γεμίζουν αισιοδοξία. Όχι επειδή όλα λειτουργούν τέλεια ούτε επειδή οι δυσκολίες εξαφανίζονται. Αλλά επειδή βλέπεις ότι οι προσπάθειες, οι επαναλήψεις και οι ώρες δουλειάς αρχίζουν να βρίσκουν εφαρμογή έξω από το θεραπευτικό δωμάτιο. Και τελικά αυτός είναι ο στόχος κάθε παρέμβασης: να βοηθήσει έναν άνθρωπο να συμμετέχει όσο το δυνατόν πιο ενεργά, πιο αυτόνομα και πιο ουσιαστικά στη ζωή του.